محمد صادق على خان
112
مخازن التعليم ( فارسى )
ثانى به فارسى روغن نامند بهترين آن روغن گاو و گوسفند و بز است و تازه او را زبد نامند و روغن گاو لطيفتر از ساير و مجموعه آن در آخر اول گرم و تر و هرچند كهنه مىشود حرارتش زياده و رطوبت او كم مىشود و محلل و منضج و مقاوم سموم و ملين جلد و منقى بشره و فضول دماغى و سينه و مسمن بدن و رافع يبوست خيشوم و حلق و به آب گرم خوردن و قى كردن جهت سموم مشروبه بىعديل و يك وقيه او با نيم وقيه شكر جهت عسر بول مجرب و مضر علتهائ رطوبى و مولد صفرا در محرورين و مرخى معده ضعيف و مضعف هاضمه و مصلحش در محرور ترشيها و در مبرودين جوارشات و قدر شربتش در تداوى تا دو اوقيه است سنا گياهى است و برگ او مستعمل است و قوتش تا هفت سال باقى ست در آخر دوم گرم و در اول خشك مسهل بلغم و سودا و صفرا و اخلاط سوخته و منقى دماغ و شديد النفوذ بعمق بدن و مقوى آن و جهت مفاصل و امراض بلغمى و سوداوى و جنون و صرع و درد سر و شقيقه و درد پهلو مفيد و آب مطبوخ او بهتر از جرم آن و مسحوق يك مثقال او با عسل كه از سه روز تا يك هفته هر روز بياشامند جهت وجع مفاصل و مانند آن مجرب است و مورث كرب و مغص و غثيان و مصلحش پاك كردن از چوب و شاخ و آلودن بروغن بادام و با هليله زرد و انيسون و بنفشه و آب ميوها استعمال نمودن و بدلش مثل او تربد و نصف آن هليله زرد و ربع آن بنفشه و قدر شربت از جرم او از دو درم تا سه درم و از مطبوخ او تا ده درم سنبل بمعنى خوشه است و بعرف اطبا شامل سنبل هندى و جبلى و رومى است و از مطلق او مراد سنبل هنديست كه او را سنبل الطيب نامند و او گياهيست بىگل و بىثمر و قوتش تا سه سال باقيست در دوم گرم و خشك و مصلح و مقوى معده و جگر بارد و مدر بول و حيض و مجفف رطوبات معده و سينه و فضول دماغى و مفتت حصاة و حابس طبع و به جهت يرقان و بواسير و سرفه و درد سينه و سپرز و تحليل نفخ و استسقا و ورم باطنى مفيد و با افسنتين و صندل بغايت مشتهى و مقوى معده و اكتحال او با مازو جهت دمعه مجرب و مضر گرده و مصلحش كتيرا و بدلش اذخر و قدر شربت او